Veritabanları: şema, tablo ve ilişki

Taslak. Biçim ve içerik onayı bekliyor.

Süreçte bir tablodan veri okumak ya da tabloya yazmak için önce o tablonun şeması sürece alınır. Aynı ekranda yeni tablo, alan ve ilişki de tanımlanır. Bu sayfa şemayı sürece almayı, tablo tanımlamayı ve yapılan değişikliğin gerçek veri tabanına ne zaman, nasıl yansıdığını anlatır.

Şema nedir

Şema, tabloları bir arada tutan addır; veri modelindeki bölümün tablolar için karşılığı gibi düşünülebilir. Sürece tablo tek tek değil, şema olarak alınır: şemayı aldığınızda içindeki bütün tablolar gelir.

Sistemle birlikte HR şeması gelir; kullanıcılar, departmanlar, pozisyonlar ve gruplar bu şemanın tablolarında tutulur. Bu tablolara kendi alanlarınızı ve ilişkilerinizi ekleyebilirsiniz.

Şemayı sürece alma

1. Süreç ekranında Diğer başlığının altındaki Veritabanları'na tıklayın.
2. Import'a basın, listeden şemayı işaretleyin ve Tamam'a basın.

Şemayı sürece almak, tanımının bir kopyasını sürecin içine koyar. Sorgu pencerelerindeki Hedef Şema ve Hedef Tablo listeleri yalnızca sürece alınmış şemaları gösterir.

Yeni bir şema açmak için Yeni Şema Ekle'ye basıp Ad ve Ön Ek verin; içine Yeni Tablo Ekle ile tablo ekleyin.

Tablo tanımlama

Tablo satırındaki Detaylar beş sekme açar:

Sekme	Ne var
Alanlar	Tablonun sütunları: Ad, Tip, Boyut. Yeni Alan Ekle ile eklenir.
Genel	Birincil Anahtar (Primary Key): kayıtları ayırt eden alan.
İlişkiler	Tablonun başka tablolarla bağları.
İlk Veri	Tablo ilk kez oluşturulurken içine konacak kayıtlar.
Veri	Tablodaki gerçek kayıtlar: arama, ekleme, düzeltme, silme.

Alan tipleri

Tip	Ne tutar
Limitli Metin	Boyut kadar karakter. Boyut vermek zorunludur.
Limitsiz Metin	Uzun metin
Tam Sayı	Kesirsiz sayı
Noktalı Sayı	Kesirli sayı
Para	Tutar
Evet/Hayır	İki değerli
Tarih/Saat	Tarih ve saat
Tekil Tanımlayıcı	Sistemin ürettiği benzersiz kimlik
Xml, Dosya	XML içerik, dosya

Yeni tabloya kendiliğinden alan eklenmez. Her tabloya Tekil Tanımlayıcı tipinde bir Id alanı ekleyip Genel sekmesinde birincil anahtar olarak seçin: kayıt eklerken Id boşsa sistem kendisi üretir. Birincil anahtarı olmayan tabloya kayıt yazılamaz.

Alan ve tablo adlarını harfle başlayan, boşluksuz, Türkçe karakter ve nokta içermeyen adlar olarak verin.

Veri sekmesi

Filtre kutusuna yazdığınız metni içeren kayıtlar listelenir (en çok 100 kayıt); * hepsini getirir. Yeni Kayıt Ekle ile satır ekleyebilir, listelenen satırları düzeltebilir ya da silebilirsiniz.

İlişkiler

İlişki, bir tablodaki alanı başka bir tablonun kaydına bağlar ve sorgularda tablodan tabloya geçmenizi sağlar.

İlişkiler sekmesinde Yeni İlişki Ekle'ye basın:

Alan	Ne yazılır	Örnek
Ad	İlişkinin adı. Sorgularda bu ad kullanılır.	Position
Tip	İki tablo arasındaki bağın türü.	Çoka Karşılık Bir
Hedef Şema, Hedef Tablo	Bağlanılan tablo.	HR, Positions
Kaynak Alan	Bu tablodaki bağlayan alan.	Position
Hedef Alan	Hedef tablodaki karşılığı. Yalnızca aynı tipteki alanlar listelenir.	Id

Örnekte OrganizationUnitPositions tablosundaki Position alanı, Positions tablosundaki Id ile eşleştirilmiştir.

Sorguda kullanımı: alan seçerken ilişkinin adını yazıp nokta koyarsınız; noktadan sonrası hedef tablonun sütunudur.

• Name — nokta yok: bu tablonun sütunu.
• Position.Name — Position ilişkisinin gösterdiği tablodaki Name.
• OrganizationUnitPosition.Organization.Name — ilişkiler art arda izlenebilir.

Sorgu penceresindeki alan listesinde ilişkiler tablo simgesiyle görünür; açınca hedef tablonun alanları çıkar.

Tip seçenekleri: Çoka Karşılık Bir (birçok kayıt aynı hedefi gösterir; en sık kullanılan), Bire Karşılık Çok, Bire Karşılık Bir, Bire Karşılık Bir yada Sıfır. Bire Karşılık Bir seçilirse hedefte karşılığı olmayan kayıtlar sorgu sonucuna hiç gelmez; karşılığı olmayabilen bağlarda diğer tiplerden birini seçin.

Değişiklikler ne zaman uygulanır

Bu ekranda yaptığınız tablo, alan ve kayıt değişiklikleri hemen uygulanmaz. Tasarımcıyı kapatıp versiyon satırındaki Değişiklikleri Uygula'ya bastığınızda gerçek veri tabanına işlenir.

Önce yapılacaklar bir pencerede gösterilir; Tamam derseniz uygulanır:

Satır	Sekme	Anlamı
TableCreate, FieldCreate	Bilgi	Tablo ya da alan oluşturulacak.
FieldChange	Uyarı	Var olan alanın adı, tipi ya da boyutu değişecek.
RelationChange	Uyarı	Var olan ilişkinin tanımı değişecek.
TableRename	Uyarı	Tablonun adı değişecek.
4 RowUpdate, 2 RowDelete	Uyarı	Belirtilen sayıda kayıt güncellenecek ya da silinecek.

• Yalnızca kayıt eklediyseniz pencere çıkmaz; ekleme sorulmadan yapılır.
• Uyarı sekmesindeki satırları okumadan Tamam'a basmayın. Sizin yapmadığınız bir FieldChange ya da RelationChange görürseniz Vazgeç'e basın; nedeni aşağıdaki bölümdedir.
• Alan tipini değiştirirken ayrıca "veri kaybolabilir" uyarısı çıkmaz; tek işaret FieldChange satırıdır.

Silmek veri tabanından silmez

Bu ekranda bir alanı, tabloyu ya da şemanın tamamını silmek gerçek veri tabanında hiçbir şeyi silmez; yalnızca sürecin içindeki kopyadan kaldırır. Yanlışlıkla veri kaybını önlemek için böyledir.

• Sildiğiniz alan tabloda durmaya devam eder; şemayı yeniden Import ettiğinizde geri gelir.
• Tümünü Sil ile şemayı süreçten çıkarmak, sürecin o şemayı kullanmayı bırakması demektir; tablolar ve kayıtlar yerinde kalır.

Kayıt silmek bundan ayrıdır: Veri sekmesinde sildiğiniz kayıtlar, uyarı penceresini onayladığınızda gerçekten silinir.

Dikkat: aynı şemayı kullanan iki süreç

Şema sürece kopya olarak alındığı için, aynı şemayı kullanan süreçlerdeki kopyalar zamanla birbirinden farklılaşabilir. Değişiklikleri Uygula her basışta süreçteki bütün şemaları veri tabanıyla karşılaştırır ve iki tarafta da bulunan alan ve ilişkilerde süreçteki tanımı geçerli sayar. Bu şu sonucu doğurur:

1. A ve B süreçleri HR şemasını içeri almıştır.
2. B sürecinde bir ilişkinin tipini değiştirip uygularsınız. Veri tabanındaki tanım değişir.
3. A sürecindeki kopyada ilişki hâlâ eski tipindedir.
4. Bir süre sonra A sürecinde tablolarla ilgisi olmayan bir değişiklik yapıp Değişiklikleri Uygula'ya basarsınız. A'daki eski tanım veri tabanına yeniden yazılır; B'de yaptığınız değişiklik geri alınmış olur ve B süreci yanlış çalışmaya başlar.

Aynı şey alanın tipi, boyutu ve adı için de geçerlidir. Tek işaret, uygulama penceresinin Uyarı sekmesinde çıkan RelationChange ya da FieldChange satırıdır.

Bundan kaçınmak için:

• Tablo değişikliklerini tek bir yerden yapın. Yalnızca şema bakımı için kullanılan bir süreç ayırın; iş süreçlerinde şemayı içeri alın ve kullanın, tablo tanımını oralarda değiştirmeyin.
• Bir süreçte uzun aradan sonra çalışacaksanız önce şemayı yeniden Import edin; süreçteki kopya veri tabanındaki güncel tanımla değişir. (Şema listesi tarayıcıda bekletilir; başka yerde yapılmış bir değişikliği görmek için önce sayfayı yenileyin.)
• Eğitmenin önerdiği bir yol da süreçle işiniz bitince şemayı Tümünü Sil ile süreçten çıkarmaktır; gerektiğinde yeniden alınır ve her zaman güncel hali gelir. Çalışan sorgular bundan etkilenmez, ama şema süreçte yokken sorgu pencerelerindeki şema ve tablo listeleri boş gelir.

İlgili sayfalar

• Açılır liste — seçenekleri tablodan getirme
• Veritabanı Sorgusu bileşeni — tablodan forma kayıt çekme
• Scriptte veri tabanı — scriptle okuma ve yazma

---

Kaynak: Veritabanı Eğitimi – Veysel, 07:30–16:00, 23:30–30:00 ve 84:00–87:30. Videoda eksik ya da belirsiz kalan noktalar ürün davranışına göre tamamlandı.