Örnek: listeleri yöneten ayar ekranı

Taslak. Biçim ve içerik onayı bekliyor.

Formlardaki açılır listelerin içeriği (masraf grupları, masraf tipleri gibi) zamanla değişir. Bunları her seferinde süreç tasarımcısından değiştirmek yerine, yetkili bir kullanıcının kendi başına düzenleyebileceği bir ayar ekranı yapabilirsiniz. Bu sayfa öyle bir ekranı baştan sona kurar: gruplar ve her grubun altında tipler veri tabanında tutulur, ekran açıldığında tablodan okunur, Kaydet'e basıldığında tabloya yazılır.

Örnek, daha önce ayrı ayrı anlatılan parçaları bir araya getirir: Tablo düzeninde içerik, Veritabanı Sorgusu bileşeni, Scriptte veri tabanı.

Veriyi nerede tutacağız

Her küçük liste için ayrı tablo açmak gerekmez. Bu örnekte iki tablo bütün listeleri taşır:

Tablo	Ne tutar	Alanlar
Lookups	Listelerin kendisi: her liste bir kayıt.	Id, Code, Description
LookupData	Bütün listelerin öğeleri.	Id, Code, Value, Description, Lookup, Parent

LookupData'daki her kaydın Lookup alanı, ait olduğu listenin Lookups tablosundaki Id'sidir. Parent alanı, öğe başka bir öğenin altındaysa (tip → grup) üstündeki öğenin Id'sidir. İki tablo arasında Lookup adında bir ilişki tanımlıdır (LookupData.Lookup → Lookups.Id); sorgularda listeyi koduyla seçebilmek için gereklidir. Tablo ve ilişki tanımlama: Veritabanları.

Bu tablolar ürünle hazır gelmez; şemanızda kendiniz açarsınız, adları da size kalmıştır.

Önce listeleri tanımlayın. Lookups tablosunun Veri sekmesinde Yeni Kayıt Ekle ile iki kayıt açın ve Değişiklikleri Uygula'ya basın:

Code	Description
EGL	Expense Group List
ETL	Expense Type List

Kayıt uygulanmadan Id kesinleşmez; Id'yi bir yere kopyalayacaksanız önce uygulayın.

LookupData'da her kaydın Lookup alanı dolu olmalıdır. Listeye bakmadan yapılan bir sorgu bütün listelerin öğelerini birbirine karışmış halde getirir.

Süreç ve veri modeli

1. Yeni bir havuz açın (örnek: Settings) ve havuzun Veri Kökü'nü bu modele bağlayın.
2. Veri modeli:

Settings
└─ ExpenseGroups
   └─ ExpenseGroup        (çoklanan)
      ├─ Id
      ├─ Code
      ├─ Name
      ├─ Description
      └─ ExpenseTypes
         └─ ExpenseType   (çoklanan)
            ├─ Id
            ├─ Code
            ├─ Name
            └─ Description

3. Akışta tek görev yeter (örnek: Ayarlar). Göreve iki aksiyon ekleyin:

Aksiyon	Nereye bağlanır	Ne olur
Kaydet	Hiçbir yere	Görev tamamlanır, akış biter.
Taslak Kaydet	Aynı göreve geri	Form aynı kişinin önünde yeniden açılır; veri tabanına yazılmaz.

Ekran her açılışta yeni bir akış başlatır ve güncel kayıtları tablodan okur; tamamlanan akışların kendisi bir işe yaramaz, asıl veri tablodadır.

Form açıkken veri modelini değiştirirseniz yeni alanlar formda görünmez. Formu kapatıp yeniden açın.

Form: grup tablosu

1. Forma bir Satır Üzerinde İçerik ekleyip ExpenseGroups'a bağlayın.
2. İçine ExpenseGroup'u Tablo Düzeninde İçerik olarak bırakın; Name, Code, Description sütunlarını ekleyin. Id sütun olarak gerekmez.
3. Tablonun Veri sekmesinde Satır No XPath'i'ne Id yazın. Böylece Yeni Ekle ile eklenen satır anında bir Id alır; az sonra tipleri gruba bağlarken bu Id kullanılacak.
4. Tablonun altına bir Veritabanı Sorgusu bileşeni ekleyin:

Ayar	Değer
Hedef XPath	boş (bileşen zaten ExpenseGroups'un içinde)
Öğe XPath'i	ExpenseGroup
Açılışta sorguyu çalıştır	işaretli
Hedef Şema / Hedef Tablo	şemanız / LookupData
Alanlar	Id, Code, Description, Value
Value alanının Eşlenen XPath'i	Name (modelde alanın adı Name olduğu için)
Kriter	Lookup.Code Eşit EGL

Kriterdeki Lookup.Code, alan seçicide Lookup ilişkisinin altından seçilir: "bu kaydın bağlı olduğu listenin kodu" demektir. Listenin Id'sini yazmak da çalışır ama okunmaz; kod yazmak sorguyu anlaşılır kılar.

Kriter vermezseniz bütün listelerin öğeleri gelir. Sorgu beklediğinizden çok kayıt getiriyorsa eksik olan çoğunlukla bir kriterdir.

Form: grubun altında tipler

Tipler, ait oldukları grubun satırında görünmelidir. Tablo Düzeninde İçerik'te her satırın başında küçük bir ok vardır; oka basınca satırın altında bir alan açılır. Tasarımcıda bu alana başka bileşenler bırakabilirsiniz.

1. Tasarımcıda grup tablosunun satırındaki oka basın.
2. Açılan alana ExpenseTypes'a bağlı bir Satır Üzerinde İçerik, onun içine ExpenseType'ı Tablo Düzeninde İçerik olarak bırakın; Name, Code, Description sütunlarını ekleyin.
3. Aynı alana, tip tablosunun dışına ikinci bir Veritabanı Sorgusu ekleyin:

Ayar	Değer
Hedef XPath	ExpenseTypes
Öğe XPath'i	ExpenseType
Açılışta sorguyu çalıştır	işaretli
Alanlar	Id, Code, Description, Value (→ Name)
Kriter 1	Lookup.Code Eşit ETL
Kriter 2	Parent Eşit {{Id}}

İkinci kriter tipleri gruba bağlar: {{Id}}, sorgunun bulunduğu satırın, yani grubun Id'sidir. Her grubun altında yalnızca Parent'ı o grup olan tipler görünür.

Bir grubun tipleri, kullanıcı o satırı okla açtığında okunur.

Kaydetme: İş Sonrası Script

Görevin İş Sonrası Script'i iki tabloyu da yazar. Script yalnızca Kaydet aksiyonunda çalışmalıdır; Taslak Kaydet'te veri tabanına dokunulmaz.

if ($WorkItem.SelectedAction == 'Kaydet') {

    // Gruplar
    $Database.ImportFromXml({
        "Parameters": { "TargetSchema": "Global", "TargetTable": "LookupData" },
        "XPath": "ExpenseGroups/ExpenseGroup",
        "Columns": [
            { "Name": "Id" },
            { "Name": "Code" },
            { "Name": "Description" },
            { "Name": "Value", "Properties": { "XPath": "Name" } },
            { "Name": "Lookup" }
        ],
        "Map": function () {
            this.Lookup = 'EGL kaydının Id değeri';
        }
    });

    // Tipler
    $Database.ImportFromXml({
        "Parameters": { "TargetSchema": "Global", "TargetTable": "LookupData" },
        "XPath": "ExpenseGroups/ExpenseGroup/ExpenseTypes/ExpenseType",
        "Columns": [
            { "Name": "Id" },
            { "Name": "Code" },
            { "Name": "Description" },
            { "Name": "Value",  "Properties": { "XPath": "Name" } },
            { "Name": "Parent", "Properties": { "XPath": "../../Id" } },
            { "Name": "Lookup" }
        ],
        "Map": function () {
            this.Lookup = 'ETL kaydının Id değeri';
        }
    });
}

Sorguları elle yazmazsınız; $Database.ImportFromXml( yazıp ipucundaki Query'ye tıklayın, pencereyi doldurun. Özel Eşleştirme Kullanılsın mı? kutusunu işaretlediğinizde Map fonksiyonu boş olarak eklenir; içini script alanında yazarsınız.

Dikkat edilecek yerler:

• Lookup sütunu. Modelde Lookup diye bir alan yoktur; değeri Map fonksiyonu verir. this.Lookup = '…', yazılan her kayıt için o sütunu listenin Id'sine ayarlar. Sütun Alanlar listesinde bulunmalıdır. Id'yi Lookups tablosunun Veri sekmesinden kopyalayın.
• Parent sütunu. Eşlenen XPath'ler yazılan satıra göredir. ../../Id iki basamak yukarı çıkar: ExpenseType → ExpenseTypes → ExpenseGroup, sonra onun Id'si. Aynı şey ancestor::ExpenseGroup/Id diye de yazılabilir; ../../Id tam olarak tek bir yeri gösterdiği için daha güvenlidir.
• Tiplerin yolu. XPath baştan sona yazılır (ExpenseGroups/ExpenseGroup/ExpenseTypes/ExpenseType). //ExpenseType de çalışır ama modelin başka bir yerinde aynı adlı eleman varsa onu da alır ve daha yavaştır.
• Id. Tablodan okunan satırların Id'si doludur; kaydedince aynı kayıt güncellenir, yinelenmez. Yeni satırın Id'si formda atanır (grup tablosundaki Satır No XPath'i bunun içindir); atanmamışsa kayıt sırasında üretilir.
• Silme. Kullanıcı tablodan okunmuş bir satırı çöp kutusuyla silip Kaydet'e basarsa kayıt veri tabanından da silinir.

ImportFromXml'in ayrıntıları: Scriptte veri tabanı. Scripti aksiyona göre çalıştırma: Akış tasarımı → Scripti yalnızca belirli aksiyonda çalıştırma.

Sık yapılan hatalar

Belirti	Neden	Çözüm
Kaydettikten sonra kayıtların bir sütunu boşalıyor.	Modelde tutup tabloya yazdığınız bir alanı (örneğin Lookup'ı modele koyduysanız) sorgu getirmiyor; alan formda boş kalıyor ve boş olarak geri yazılıyor.	Tabloya yazdığınız her alanı sorgunun Alanlar listesine de ekleyin ya da değeri bu sayfadaki gibi Map ile verin.
Tipler bütün grupların altında görünüyor.	Parent kriteri yok.	İkinci kriteri ekleyin.
Yeni eklenen grubun tipleri kaydedildikten sonra görünmüyor.	Grup satırının Id'si kayıt anında boştu; tiplerin Parent'ı boş yazıldı.	Grup tablosunda Satır No XPath'i'ne Id yazın ya da önce grubu kaydedip tipleri sonra ekleyin.
Sorgu hiçbir şey getirmiyor.	Lookups tablosunda o kodla kayıt yok ya da kod yanlış yazılmış.	Veri sekmesinden denetleyin.
Sorgu çok kayıt getiriyor.	Liste kriteri (Lookup.Code) eksik.	Kriteri ekleyin.

Listeyi başka formlarda kullanma

Aynı tabloyu masraf formundaki açılır listelere kaynak olarak verirsiniz: grup listesi için kriter Lookup.Code Eşit EGL; tip listesi için buna ek olarak Parent Eşit seçilen grubun değeri. Ayrıntı: Açılır liste → Veritabanı Sorgusu ve Birbirine bağlı listeler.

İlgili sayfalar

• Veritabanları: şema, tablo ve ilişki
• Veritabanı Sorgusu bileşeni
• Scriptte veri tabanı
• Tablo düzeninde içerik

---

Kaynak: CodEase Eğitim – Atılay, Veri Tabanı (22.04.2022), 05:00–78:00. Videoda eksik ya da belirsiz kalan noktalar ürün davranışına göre tamamlandı.